ფორე (ქრისტეფორე) ნიკოლოზის ძე მოსულიშვილი 1916 წლის 20 ივლისს სიღნაღის რაიონის სოფელ ქვემო მაჩხაანში დაიბადა. დღეს მისი სახელი საქართველოსა და იტალიის მეორე მსოფლიო ომის ისტორიის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეპიზოდს უკავშირდება. იტალიაში ფორე მოსულიშვილი ანტიფაშისტური წინააღმდეგობის მოძრაობის მონაწილედ და გმირად არის ცნობილი, ხოლო მის მშობლიურ ქვემო მაჩხაანში მისი სახელობის სახლ-მუზეუმი მოქმედებს.
საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ფორე მოსულიშვილი კოლმეურნეობაში მუშაობდა, მოგვიანებით კი ლაგოდეხის სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში სწავლობდა. ტექნიკუმის დამთავრებისთანავე, 1939 წელს, იგი წითელ არმიაში გაიწვიეს. მეორე მსოფლიო ომის დაწყების წინ სამხედრო სამსახურს ლატვიის ქალაქ დაუგავპილსში გადიოდა. 1941 წლის მაისში ოჯახმა მისგან უკანასკნელი წერილი მიიღო.
ომის პირველივე დღეებიდან ფორე მოსულიშვილი ფრონტზე აღმოჩნდა. ერთ-ერთ ბრძოლაში იგი დაიჭრა და გერმანელებმა ტყვედ აიყვანეს. თავდაპირველად პოლონეთში, კრუშინას ბანაკში მოათავსეს. ბანაკში ქართველი სამხედროების გადაბირების კოორდინაციის ცენტრი მოქმედებდა, სადაც ოფიცრებსა და უნტერ-ოფიცრებს ვერმახტის ძალებისთვის ამზადებდნენ. 1943 წლის ბოლოს ფორე პოლონეთიდან საფრანგეთში გადაიყვანეს, შემდეგ კი იტალიის ქალაქ სტრეზაში, ნოვარის პროვინციაში.
1944 წლის 7 სექტემბერს მან ტყვეობიდან გაქცევა მოახერხა და სამოცდაათზე მეტ ქართველთან ერთად პიემონტში მოქმედ იტალიელ პარტიზანებს შეუერთდა. ქართველები სხვადასხვა პარტიზანულ ქვედანაყოფში გადაანაწილეს. ფორე მოსულიშვილი გარიბალდის სახელობის „რემო სერვადეის“ 118-ე ბრიგადის მეორე ბატალიონის, „პეპინოს“ ქვედანაყოფ „არმანდოში“ მოხვდა.
პარტიზანებთან ყოფნის პერიოდში ფორე რამდენიმე სამხედრო ოპერაციაში მონაწილეობდა. მისი პირველი ოპერაცია 1944 წლის 14 სექტემბერს, ომენიას საავადმყოფოსთან გაიმართა. მან თანამებრძოლებთან ერთად შენობაში განთავსებული დაცვის წევრების განეიტრალებაში მიიღო მონაწილეობა, რის შედეგადაც პარტიზანებმა შენობის დაკავება შეძლეს. ფორეს მოგვიანებით უფრო დიდი ქვედანაყოფის ხელმძღვანელობაც შესთავაზეს, თუმცა მან უარი თქვა, რადგან კარგად არ იცნობდა ადგილობრივ გარემოს და იტალიური ენა არ იცოდა.
სხვა ოპერაციების დროს ფორე მოსულიშვილმა არაერთხელ გამოავლინა გამბედაობა და მოხერხებულობა. ერთ-ერთი დავალებისას მან დომოდოსოლასთან მდებარე ხიდი გერმანელი სამხედროების თვალწინ ააფეთქა. სხვა შემთხვევაში კი გერმანელი ოფიცრის ფორმაში გადაცმულმა მოწინააღმდეგის ოფიცრის შეპყრობა და პარტიზანულ ბანაკში მიყვანა შეძლო.
მისი ცხოვრების ბოლო ბრძოლა 1944 წლის 3 დეკემბერს გაიმართა. სოფელ კოლონიას მახლობლად, მოტა-როსას გორაკზე, „არმანდოს“ ქვედანაყოფი გერმანელთა ალყაში მოექცა. იმ დროისთვის ქვედანაყოფში ჩვიდმეტი პარტიზანი იმყოფებოდა, მათ შორის შვიდი ქართველი. ხანგრძლივი და მძიმე ბრძოლის შემდეგ ფორე მოსულიშვილი და კიდევ ორი პარტიზანი დაიჭრნენ, ამასთან, პარტიზანებს საბრძოლო მასალაც გამოელიათ.
გერმანელები ალყაში მოქცეულებს მეთაურის ჩაბარებას სთხოვდნენ და დანარჩენების სიცოცხლის შენარჩუნებას ჰპირდებოდნენ. ფორე მოსულიშვილი ქვედანაყოფის მეთაური არ ყოფილა, თუმცა მან თავი მეთაურად წარადგინა, რათა დანარჩენი თანამებრძოლები გადაერჩინა. როგორც მოგვიანებით პარტიზანმა მარიო ძინონიმ გაიხსენა, ფორე გერმანელებთან გავიდა და განაცხადა, რომ ტყვეობას სიკვდილი ერჩივნა. მან სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა და ამ გადაწყვეტილებით დარჩენილი თექვსმეტი პარტიზანის სიცოცხლე გადაარჩინა.

ფორე მოსულიშვილის თავდადება იტალიაში წლების შემდეგაც სათანადოდ დაფასდა. 1970 წლის 28 თებერვალს იტალიის პრეზიდენტმა ჯუზეპე სარაგატიმ ხელი მოაწერა დეკრეტს, რომლის საფუძველზეც ფორე მოსულიშვილს სიკვდილის შემდეგ „მხედრული მამაცობისათვის“ ოქროს მედალი მიენიჭა. 1971 წელს ჯილდო მისი ოჯახის წევრებს იტალიის საელჩოში, მოსკოვში, საზეიმო ვითარებაში გადასცეს.
ქართველი მებრძოლების მონაწილეობა იტალიის წინააღმდეგობის მოძრაობაში იქაც აღინიშნა, სადაც ისინი ფაშიზმის წინააღმდეგ იბრძოდნენ. ტორინოს პროვინციის სუზის ხეობის ქალაქ კონდოვეში ერთ-ერთ ქუჩას „ქართველ პარტიზანთა“ სახელი ეწოდა. ქუჩის დასაწყისში აღმართულ სვეტზე განთავსებული წარწერა ქართველი მებრძოლების ხსოვნას და მათ ბრძოლას ეძღვნება იტალიისა და ევროპის თავისუფლებისათვის.
ფორე მოსულიშვილი ჩრდილოეთ იტალიის ქალაქ არონაშია დაკრძალული. მისი ცხოვრების ისტორიას მიეძღვნა რეზო თაბუკაშვილის დოკუმენტური ფილმი „ალპური ვარსკვლავი“, რომელიც 1979 წელს შეიქმნა. 1990 წელს ფორე მოსულიშვილს საბჭოთა კავშირის გმირის წოდებაც მიენიჭა.
სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო მაჩხაანში დღეს ფორე მოსულიშვილის სახლ-მუზეუმია გახსნილი. სწორედ მისი მშობლიური სოფელი ინახავს იმ ადამიანის ხსოვნას, რომლის ცხოვრების გზა ქვემო მაჩხაანიდან მეორე მსოფლიო ომის ფრონტებამდე და საბოლოოდ იტალიის წინააღმდეგობის მოძრაობამდე გაგრძელდა.

წყაროები:

• საქართველო-დასავლეთი: ნარკვევები სამხედრო ურთიერთობათა ისტორიიდან, თბილისი, 2012, გვ. 140–141.

• ფორე მოსულიშვილი, ქართული ვიკიპედია